شب هزار و یکم

«شب هزار و یکم» سه‌گانه‌ای نمایشی و درخشان از بهرام بیضایی است که به بازخوانی ریشه‌ها و خاستگاه داستان مشهور «هزار و یک شب» می‌پردازد. بیضایی در این اثر از فرضیهٔ ایرانی بودن این اثر سترگ با عنوان کهن «هزارافسان» حرکت می‌کند. نمایش نخست به داستان شهرناز و ارنواز، دختران جمشید و اسارتشان در بند ضحاک ماردوش اختصاص دارد. نمایش دوم در دورهٔ خلافت هارون‌الرشید روایت می‌شود و داستان زنی است که برای نجات جان همسرش به قصه‌گویی روی می‌آورد. نمایش سوم در عصر قاجار می‌گذرد؛ جایی که میرزا خستوخان در پی تفتیش و سانسور هزار و یک شب، به حرم‌سرایی زنانه می‌رسد و حقیقت نجات‌بخش کلمات و قصه‌ها آشکار می‌شود. بیضایی در این شاهکار، پیوند کهن میان زن، سخنوری، مقاومت و خردورزی را به زیبایی بازآفرینی کرده است.

بهرام بیضایی (زادهٔ ۵ دی ۱۳۱۷) نویسنده، نمایش‌نامه‌نویس، فیلم‌ساز، تدوین‌گر و پژوهشگر نامدار ایرانی است. او از پیشگامان موج نوی سینمای ایران و از بزرگ‌ترین چهره‌های نمایش‌نامه‌نویسی و ادبیات دراماتیک ایران به‌شمار می‌رود. بیضایی با آثاری چون «مرگ یزدگرد»، «باشو، غریبه کوچک»، «سگ‌کشی» و پژوهش بنیادین «نمایش در ایران»، تأثیری عمیق و ماندگار بر فرهنگ و هنر معاصر فارسی گذاشته است.